Wikipedia:Ukens artikkel

Fra Wikipedia, den frie encyklopedi
Hopp til navigering Hopp til søk
Våre beste artikler
Ukens artikkel: det beste fra vår egen wiki
- og et skandinavisk samarbeid


Ukens artikkel er en bolk på forsiden som blir oppdatert en gang i uken med de første avsnittene fra en spesielt god artikkel fra vår Wikipedia, sammen med et bilde.

Hvordan velges ukens artikkel? Artiklene velges blant våre Utmerkede artikler, Anbefalte artikler og Gode lister og portaler. Alle som vil kan foreslå en artikkel som ukens artikkel; du skriver inn ditt forslag på en ledig diskusjonsside under årsoversikten over forslag. Her kan du også kommentere andres forslag. Sjekk på forhånd på artikkelens diskusjonsside om artikkelen ikke allerede har vært Ukens artikkel. En oversikt over mulige artikler finner du her.

Skandinavisk samarbeid. De skandinaviske wikipedia-utgavene samarbeider om å vise fram gode artikler på hverandres forside. Disse artiklene kopieres fra våre nabospråks-wikipediaer, på bakgrunn av valg av ukens artikkel som allerede er gjort der.

fra da | til da | fra nn | til nn | fra sv (evt.)

Ukens artikkel[rediger kilde]

til da | til nn | til sv

Den nåværende versjonen av denne bolken på forsiden er:

En av James Watts dampmaskiner; i dag utstilt på et museum.

En dampmaskin er en varmekraftmaskin som omformer varmeenergi til mekanisk arbeid med vann som arbeidsmedium. Virkemåten til en stempeldampmaskin er at damp under trykk fra en dampkjele virker med en kraft på stemplene og setter disse i bevegelse. Bevegelsen overføres via veivstenger til en veivaksling, det gir en roterende bevegelse som kan drive propellen på et skip, hjulene på et lokomotiv eller en generator i en kraftstasjon.

Ofte er dampmaskinen utformet slik at vann i gass- og væskeform sirkulerer i en lukket krets. Den ideelle termodynamiske syklusen som brukes for å analysere denne prosessen kalles Clausius–Rankine-prosessen.

Bruk av kokende vann for å produsere mekanisk bevegelse har vært kjent siden oldtiden, men tidlige maskiner var ikke særlig praktiske. Den spanske oppfinneren Jerónimo de Ayanz y Beaumont fikk i 1606 det første patent på en dampmaskin. I 1781 patenterte James Watt en dampmaskin som ga kontinuerlig roterende bevegelse. Watts maskin på ti hestekrefter ble benyttet til å drive mange forskjellige arbeidsmaskiner. Dampmaskinen var selve drivkraften bak den industrielle revolusjon. Les mer her.

visdiskutérrediger

Neste ukes bolk er:

Ugla i Elverums kommunevåpen er et symbol på kommunens historie innenfor både utdanning og forsvar

Liste over ordførere i Elverum begynner i 1837. De første ordførerne var en blanding av embetsmenn, storbønder og lokale forretningsdrivende.

Forholdstallsvalg og partilister ble introdusert ved kommunevalget i 1898; først bare med to lister: Venstre og Høyre. I 1901 kom Arbeiderdemokratene med, og fra 1913 Arbeiderpartiet. Ved århundreskiftet var Elverum preget av radikale og liberale politikere fra Venstre og Arbeiderdemokratene – som Helge Væringsaasen, Gunnar Skirbekk og skolelederne Eivind Torp og Olav Andreas Eftestøl. Arbeiderpartiet innledet i 1917 en praktisk talt hundre år lang dominans i kommunepolitikken. Den lengstsittende ordføreren har vært Markvard Bækken (Ap), som overtok da forgjengeren døde i vervet i 1962, og satt i tilsammen 17 år. Les mer her.

visdiskutérrediger

Ukens nynorsk-artikkel[rediger kilde]

hent fra nn

Den nåværende versjonen av denne bolken på hovedsiden er:

Skalden Berse Skaldtorfuson kom i unåde hos kong Olav den heilage og vart lagt i lekkjer. Han kjøpte seg fri ved å gjere eit dikt (flokk) som kongen likte.

Skald var nemninga på diktaren og historieforteljaren i det norrøne samfunnet. Skaldskap eller skaldedikting er ei av dei to hovudgruppene i norrøn poesi. Den andre er Edda-poesien. Skalden hadde oftast ein høg status i det norrøne samfunnet og han kom ofte frå ei mektig ætt. Mange skaldar var òg menn med stor makt og prestisje, som til dømes Bjarne Kolbeinsson som var ein mektig og rik biskop på Orknøyane og Skafte Toroddsson som var ein mektig hovding og lovseiemann på Island.

Skaldane var ofte i teneste hjå kongane eller andre stormenn og dei hadde gjerne ein høg posisjon i fyrsten sitt følgje. Til dømes fekk Sigvat Skald tittelen stallare i hirda til Olav den heilage og Sturla Tordsson var skutilsvein (riddar) i hirda til Magnus Lagabøte. Skaldekvadet vart tillagt stor verdi og ofte lønt med verdfulle gåver i «brageløn», det kunne vere gullringar, gode våpen, praktfulle klesdrakter og reie pengar i sølv. Eit dikt kunne òg nyttast som skadebot, i staden for gull. Les meir …

Vis alene

Neste ukes bolk er:

Fleetwood Mac i 1977

Rumours er det 11. studioalbumet til det britisk-amerikanske rockebandet Fleetwood Mac. Store delar av albumet vart spelt inn i California i 1976, og det vart produsert av bandet i lag med Ken Caillat og Richard Dashut. Rumours kom ut 4. februar 1977 på Warner Bros. Records. Plata nådde toppen av både Billboard-lista i USA og UK Album Chart i Storbritannia. Songane «Go Your Own Way», «Dreams», «Don't Stop» og «You Make Loving Fun» vart gjevne ut som singlar. Rumours er det mest suksessrike albumet til Fleetwood Mac. Dei vann Grammy-prisen for årets album i 1978 og plata har seld over 40 millionar eksemplar verda over, noko som gjer det til eit av dei mestseljande albuma gjennom tidene. Rumours har selt til diamantplate i fleire land, mellom anna i USA, Canada og Australia. Les meir …

nndasv

Ukens danske artikkel[rediger kilde]

Ukens danske artikkel. Arkiv: 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020
hent fra da

Den nåværende versjonen av denne bolken på forsiden er:

Stirling Castle fra "King's Knot" gardens neden for Castle Hill.

Stirling Castle er et af de vigtigste slotte i Skotland både historisk og arkitektonisk. Det stammer fra middelalderen og ligger på toppen af Castle Hill, en vulkansk klippe, der er en del af den geologiske formation Stirling Sill. Det er omgivet af tre stejle klippesider, som giver det et stærkt forsvar. Den strategiske placering betød, at slottet (til 1890'erne) beherskede den sydligste flodovergang af Forth. Det var en vigtig fæstning allerede fra opførelsen.

De fleste bygninger på borgen stammer fra 1400- og 1500-tallet, mens de ydre forsvarsværker mod byen er fra begyndelsen af 1700-tallet. Adskillige af de skotske konger og dronninger er kronet på Stirling, heriblandt Maria Stuart i 1542. Der har været mindst otte belejringer af Stirling Castle, de fleste under de skotske uafhængighedskrige, senest i 1746 da Bonnie Prince Charlie uden held forsøgte at overtage borgen. Stirling Castle er et Scheduled Ancient Monument og er nu en stor turistattraktion. Læs mere

Vis alene

Neste ukes bolk er:

Winfield Scott Hancock

Winfield Scott Hancock var karriereofficer i den amerikanske hær og præsidentkandidat for Demokraterne ved præsidentvalget i 1880. Han gjorde tjeneste med udmærkelse i den amerikanske hær i over 40 år, herunder i den Mexicansk-amerikanske krig og som general i den amerikanske borgerkrig.

Efter borgerkrigen gjorde Hancock’s ry som soldat og hans tro på konservative forfatningsprincipper ham til en mulig præsidentkandidat. Hans velkendte integritet var en modpol til tidens korruption, for som præsident Rutherford B. Hayes sagde: "hvis, når vi laver en samlet vurdering af en offentlig person, kendt som både soldat og i det civile liv, vi først og fremmest skal se på hans mandighed, hans integritet, hans renhed, hans målrettethed og hans uselviske opofrelse for pligten, kan vi i sandhed sige om Hancock, at han var helt igennem lavet af guld." Selv om han førte en stærk kampagne blev Hancock besejret af Republikaneren James Garfield med den mindste forskel i stemmetal i USA’s historie. Læs mere

dannsv

Utvalgt svensk artikkel[rediger kilde]

Utvalgt svensk artikkel velges ut blant de artikler som er ukens utvalgte på svensk wikipedia: her.

Den nåværende versjonen av denne bolken på forsiden er:

Stadsgårdstunneln var Sveriges längsta järnvägstunnel.

Järnvägstunnlar i Stockholms län anlades första gång i samband med att Västra stambanan drogs till staden 1860, då Nyboda tunnel byggdes. Det var 26 år tidigare än Brunkebergstunneln som var en av de första vägtunnlarna i staden. Nästa stora tunnelprojekt genomfördes med sammanbindningsbanans tillkomst. Då sprängdes Södra tunneln under Södermalm som blev klar år 1870. Stadsgårdstunneln blev Stockholms tredje stora tunnelbygge för järnvägen. Den invigdes 1893 och var då med sina 638 meter Sveriges längsta järnvägstunnel.

Det senaste stora tunnelprojektet för järnvägen i Stockholm är Citybanan för Stockholms pendeltåg, som öppnades 2017, där passagen under Söderström är en av Sveriges mest komplicerade infrastrukturanläggningar i modern tid. Läs mer…

Vis alene

Neste ukes bolk er:

Stockholm år 1642 då Göta landsväg var enda vägen söderut.

Gamla Göta landsväg var en medeltida färdväg som gick från Stockholm över Södertörn mot Götaland. Innan Stockholm grundades fanns här den forntida Tingsvägen som ledde till Svartlöten, där ting hölls varje vår och höst. När Stockholm grundades på 1250-talet infogades den gamla tingsvägen i den allmänna tillfartsvägen till staden och kom då att kallas Göta landsväg.

Vägsträckningen över Årstafältet är den bäst bevarade delen och numera ett fornminne. Göta landsväg miste sin betydelse som huvudled under senare delen av 1600-talet, när den "Nya landsvägen" (numera Gamla Södertäljevägen) över Hornstull tillkom.

För den som på 1500-talet skulle färdas landvägen söderut från Stockholm, var Göta landsväg det enda alternativet. Vägen har anor åtminstone från medeltiden. Förmodligen var den redan upptrampad på bronsåldern eller ännu tidigare. Läs mer…

svdann

Uke 46[rediger kilde]

Ukens artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens artikkel på nynorsk nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens danske artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Utvalgt svensk artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki

Uke 47[rediger kilde]

Ukens artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens artikkel på nynorsk nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens danske artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Utvalgt svensk artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki