Wikipedia:Ukens artikkel

Fra Wikipedia, den frie encyklopedi
Hopp til navigering Hopp til søk
Våre beste artikler
Ukens artikkel: det beste fra vår egen wiki
- og et skandinavisk samarbeid


Ukens artikkel er en bolk på forsiden som blir oppdatert en gang i uken med de første avsnittene fra en spesielt god artikkel fra vår Wikipedia, sammen med et bilde.

Hvordan velges ukens artikkel? Artiklene velges blant våre Utmerkede artikler, Anbefalte artikler og Gode lister og portaler. Alle som vil kan foreslå en artikkel som ukens artikkel; du skriver inn ditt forslag på en ledig diskusjonsside under årsoversikten over forslag. Her kan du også kommentere andres forslag. Sjekk på forhånd på artikkelens diskusjonsside om artikkelen ikke allerede har vært Ukens artikkel. En oversikt over mulige artikler finner du her.

Skandinavisk samarbeid. De skandinaviske wikipedia-utgavene samarbeider om å vise fram gode artikler på hverandres forside. Disse artiklene kopieres fra våre nabospråks-wikipediaer, på bakgrunn av valg av ukens artikkel som allerede er gjort der.

fra da | til da | fra nn | til nn | fra sv (evt.)

Ukens artikkel[rediger kilde]

til da | til nn | til sv

Den nåværende versjonen av denne bolken på forsiden er:

Fra Al-Harammoskeen, en pilegrim utfører en rituell vask, kalt ghusl.

Hajj er den pilegrimsreisen til Mekka som troende muslimer forventes å foreta minst én gang i sitt voksne liv for å besøke det hellige stedet Kaba og gjennomføre en serie ritualer der. Hajj foregår i «pilegrimsmåneden» hidja (det islamske årets 12. måned).

Hajj er en av islams fem søyler, det vil si de trosøvelser som muslimer er forventet å etterleve. Pilegrimsreisen sees som et uttrykk for lydighet mot Allah, og er begrunnet med sure 2:192 i Koranen der det står at muslimer skal «fullføre pilegrimsreisen og besøket for Gud.»

Hvert år reiser i overkant av 2 millioner mennesker fra hele verden til Mekka og det gjør hajj til en av verdens største ansamlinger. Les mer her.

visdiskutérrediger

Neste ukes bolk er:

En av James Watts dampmaskiner; i dag utstilt på et museum.

En dampmaskin er en varmekraftmaskin som omformer varmeenergi til mekanisk arbeid med vann som arbeidsmedium. Virkemåten til en stempeldampmaskin er at damp under trykk fra en dampkjele virker med en kraft på stemplene og setter disse i bevegelse. Bevegelsen overføres via veivstenger til en veivaksling, det gir en roterende bevegelse som kan drive propellen på et skip, hjulene på et lokomotiv eller en generator i en kraftstasjon.

Ofte er dampmaskinen utformet slik at vann i gass- og væskeform sirkulerer i en lukket krets. Den ideelle termodynamiske syklusen som brukes for å analysere denne prosessen kalles Clausius–Rankine-prosessen.

Bruk av kokende vann for å produsere mekanisk bevegelse har vært kjent siden oldtiden, men tidlige maskiner var ikke særlig praktiske. Den spanske oppfinneren Jerónimo de Ayanz y Beaumont fikk i 1606 det første patent på en dampmaskin. I 1781 patenterte James Watt en dampmaskin som ga kontinuerlig roterende bevegelse. Watts maskin på ti hestekrefter ble benyttet til å drive mange forskjellige arbeidsmaskiner. Dampmaskinen var selve drivkraften bak den industrielle revolusjon. Les mer her.

visdiskutérrediger

Ukens nynorsk-artikkel[rediger kilde]

hent fra nn

Den nåværende versjonen av denne bolken på hovedsiden er:

Qigong-utøving

Qigong er puste- og rørsleteknikkar som vart utvikla i Kina for fleire tusen år sidan. Qi er det kinesiske ordet for livskraft eller livsenergi. Gong kan omsetjast med å praktisere eller arbeide med. Metoden består av mental konsentrasjon, enkle rørsler og anding for å dyrka, balansera og betra sirkulasjonen av denne energien i kroppen. Qigong vart utvikla som ein av fem hovudmetodar innan tradisjonell medisin med føremål å førebyggja og behandla sjukdomar. Kinesisk filosofisk og åndeleg tradisjon og kampkunst har også bidratt til utviklinga. Qigong-teknikkane omfattar meditasjon, avslapping, pusteøvingar og kampkunstelement som skal styrka qi og distribuera det til alle delane av kroppen.

Nemninga «qigong» som ho er brukt i dag vart framheva på 1940- og 1950-talet for å visa til ei vid rekkje kinesiske sjølvutviklingsteknikkar, og for å vektlegga helsetilknytingar og ta bort vekt frå åndelege tilknytingar og mystisisme. Les meir …

Vis alene

Neste ukes bolk er:

Skalden Berse Skaldtorfuson kom i unåde hos kong Olav den heilage og vart lagt i lekkjer. Han kjøpte seg fri ved å gjere eit dikt (flokk) som kongen likte.

Skald var nemninga på diktaren og historieforteljaren i det norrøne samfunnet. Skaldskap eller skaldedikting er ei av dei to hovudgruppene i norrøn poesi. Den andre er Edda-poesien. Skalden hadde oftast ein høg status i det norrøne samfunnet og han kom ofte frå ei mektig ætt. Mange skaldar var òg menn med stor makt og prestisje, som til dømes Bjarne Kolbeinsson som var ein mektig og rik biskop på Orknøyane og Skafte Toroddsson som var ein mektig hovding og lovseiemann på Island.

Skaldane var ofte i teneste hjå kongane eller andre stormenn og dei hadde gjerne ein høg posisjon i fyrsten sitt følgje. Til dømes fekk Sigvat Skald tittelen stallare i hirda til Olav den heilage og Sturla Tordsson var skutilsvein (riddar) i hirda til Magnus Lagabøte. Skaldekvadet vart tillagt stor verdi og ofte lønt med verdfulle gåver i «brageløn», det kunne vere gullringar, gode våpen, praktfulle klesdrakter og reie pengar i sølv. Eit dikt kunne òg nyttast som skadebot, i staden for gull. Les meir …

nndasv

Ukens danske artikkel[rediger kilde]

Ukens danske artikkel. Arkiv: 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020
hent fra da

Den nåværende versjonen av denne bolken på forsiden er:

Kim Larsen

Kim Larsen (1945–2018) var en dansk sanger, sangskriver og guitarist. Han begyndte sin musikalske karriere i 1968 efter en kort periode som folkeskolelærer og blev fra 1969 kendt som medlem af rockgruppen Gasolin. I sin tid med Gasolin (indtil 1978) udgav Larsen dog også såvel soloplader og plader med sit fritidsband. Han var fra 1970'erne en af Danmarks mest populære musikere og omtaltes ofte som "Danmarks nationalskjald", selv foretrak han dog blot at være "spillemand".

Han forsøgte sig i starten af 1980'erne med et gennembrud i USA, og da dette ikke lykkedes, vendte han hjem til Danmark, hvor han blev medforfatter på filmen Midt om Natten, havde den ene af hovedrollerne, en præstation han blev anerkendt med en Robert-pris for og skrev og indspillede det meste af musikken til filmen.

Fra 1980'erne og frem indgik Larsen i forskellige bands og grupper. I 1980'erne Kim Larsen & Bellami, og fra midten af 1990'erne og i mere end tyve år frem til Larsens død Kim Larsen & Kjukken. Læs mere

Vis alene

Neste ukes bolk er:

Stirling Castle fra "King's Knot" gardens neden for Castle Hill.

Stirling Castle er et af de vigtigste slotte i Skotland både historisk og arkitektonisk. Det stammer fra middelalderen og ligger på toppen af Castle Hill, en vulkansk klippe, der er en del af den geologiske formation Stirling Sill. Det er omgivet af tre stejle klippesider, som giver det et stærkt forsvar. Den strategiske placering betød, at slottet (til 1890'erne) beherskede den sydligste flodovergang af Forth. Det var en vigtig fæstning allerede fra opførelsen.

De fleste bygninger på borgen stammer fra 1400- og 1500-tallet, mens de ydre forsvarsværker mod byen er fra begyndelsen af 1700-tallet. Adskillige af de skotske konger og dronninger er kronet på Stirling, heriblandt Maria Stuart i 1542. Der har været mindst otte belejringer af Stirling Castle, de fleste under de skotske uafhængighedskrige, senest i 1746 da Bonnie Prince Charlie uden held forsøgte at overtage borgen. Stirling Castle er et Scheduled Ancient Monument og er nu en stor turistattraktion. Læs mere

dannsv

Utvalgt svensk artikkel[rediger kilde]

Utvalgt svensk artikkel velges ut blant de artikler som er ukens utvalgte på svensk wikipedia: her.

Den nåværende versjonen av denne bolken på forsiden er:

Danskarna beskjuter Nya Älvsborg på tillbakaväg ut från Göta älvs mynning. Målning av Jacob Hägg, Sjöfartsmuseet Göteborg.

Anfallet mot Nya Varvet i 1717 var en militär drabbning i Göta älvs mynning natten och tidiga morgonen den 2–3 maj, mellan en anfallande dansk flottstyrka och svenska försvarare. För att få slut på den svenska kaperiverksamheten utförde den unge kommendören Peter Tordenskjold ett anfall mot hamn- och varvsanläggningarna i Göteborg.

På grund av oenighet mellan danska officerare gick överraskningsmomentet förlorat och svenskarna fick tid att organisera försvaret. Efter ett antal timmars strid i Göta älvs mynning slogs anfallet tillbaka. Tordenskjolds omdöme i samband med genomförandet av attacken ifrågasattes senare av hans överordnade. Läs mer…

Vis alene

Neste ukes bolk er:

Stadsgårdstunneln var Sveriges längsta järnvägstunnel.

Järnvägstunnlar i Stockholms län anlades första gång i samband med att Västra stambanan drogs till staden 1860, då Nyboda tunnel byggdes. Det var 26 år tidigare än Brunkebergstunneln som var en av de första vägtunnlarna i staden. Nästa stora tunnelprojekt genomfördes med sammanbindningsbanans tillkomst. Då sprängdes Södra tunneln under Södermalm som blev klar år 1870. Stadsgårdstunneln blev Stockholms tredje stora tunnelbygge för järnvägen. Den invigdes 1893 och var då med sina 638 meter Sveriges längsta järnvägstunnel.

Det senaste stora tunnelprojektet för järnvägen i Stockholm är Citybanan för Stockholms pendeltåg, som öppnades 2017, där passagen under Söderström är en av Sveriges mest komplicerade infrastrukturanläggningar i modern tid. Läs mer…

svdann

Uke 45[rediger kilde]

Ukens artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens artikkel på nynorsk nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens danske artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Utvalgt svensk artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki

Uke 46[rediger kilde]

Ukens artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens artikkel på nynorsk nowiki nnwiki dawiki svwiki
Ukens danske artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki
Utvalgt svensk artikkel nowiki nnwiki dawiki svwiki